In bài này
Chuyên mục: Thông tin
Lượt xem: 1752

VAI TRÒ CỦA CHƯƠNG TRÌNH HỢP TÁC VIỆT-PHÁP TRONG NGÀNH CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH VIỆT NAM

BS  NGUYỄN QUÝ KHOÁNG*

I-MỤC ĐÍCH

Tiếp theo bài “Lịch sử Hội ĐQ và YHHN Việt Nam” do GS-TS Phạm Minh Thông, Chủ tịch Hội Điện quang và Y học hạt nhân Việt Nam phát biểu trong hội nghị ĐQ và YHHN toàn quốc lần thứ XX được tổ chức tại Hà Nội ngày 19 và 20 tháng 8 năm 2018, tôi đề nghị chúng ta cùng nhau ôn lại vai trò của chương trình hợp tác Việt-Pháp trong Y khoa Việt Nam và xem nó ảnh hưởng thế nào đến ngành CĐHẢ của chúng ta.

II-NGUỒN GỐC CỦA CHƯƠNG TRÌNH HỢP TÁC PHÁP-VIỆT TRONG Y KHOA

Theo GS-BS Trần Đông A, năm 1988, cố GS Francois De Paillerets, nguyên khoa trưởng Đại học Y Khoa Xavier Bichat Paris đã qua dự Hội nghị về sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại bệnh viện Nhi đồng 2 (bệnh viện Grall cũ) và đã gặp cố Viện sĩ-TS-BS Dương Quang Trung, lúc đó đang là Giám đốc Sở Y Tế Tp HCM kiêm Hiệu trưởng Trung tâm đào tạo và bồi dưỡng CBYT (CUF= Centre universitaire de formation des professionnels de Santé), nay là ĐHYK Phạm Ngọc Thạch.

Cả hai đã nhận định Y tế Việt Nam đang trong tình trạng cực kỳ khó khăn vì lúc đó, Việt Nam còn bị bao vây cấm vận, chẳng những do thiếu trang thiết bị, thuốc men mà còn do thiếu kiến thức Y khoa hiện đại. Từ đó, hai ông đã ký kết sơ khởi một chương trình phối hợp đào tạo giữa Sở Y tế Paris và Sở Y tế thành phố HCM. Chương trình được thử nghiệm đầu tiên với ngành Nhi khoa bằng cách tuyển chọn 2  bác sĩ trẻ thuộc bộ môn Nhi của ĐHYK Phạm Ngọc Thạch (BS Trần thị Mộng Hiệp) và ĐHYD thành phố Hồ Chí Minh (BS Huỳnh thị Duy Hương) đi tiên phong làm nhiệm vụ nội trú (FFI= Faisant Fonction d’Interne) tại các trung tâm trường-viện (CHU= Centre Hospitalo-Universitaire) ở Paris trong niên khóa 1989-1990.

Năm 1990, sau chuyến viếng thăm của BS Bernard Kouchner, quốc vụ khanh phụ trách nhân đạo của Cộng Hòa Pháp, một chương trình hoàn chỉnh đặt tên là chương trình Grall bao gồm việc tái thiết bệnh viện Nhi đồng 2 với các trang thiết bị hiện đại cho khu phòng mổ và hồi sức và chương trình FFI để đào tạo các bác sĩ Nhi khoa được ký kết giữa Sở Y tế Paris và Sở Y tế thành phố Hồ Chí Minh.

Năm 1993, sau chuyến viếng thăm của tổng thống Pháp Francois Mitterand, chương trình FFI đã được nhân rộng cho các chuyên ngành khác như Ngoại khoa, Gây mê hồi sức, Sản phụ khoa, Nội khoa, Tai Mũi Họng, Chẩn đoán hình ảnh v…v và một văn bản chính thức đã được ký kết giữa hai chính phủ vào tháng 2  năm 1993.

Nếu nói rằng Viện sĩ Dương Quang Trung là cầu nối cho sự hợp tác Việt Pháp về Y khoa nói chung thì GS Hoàng Kỷ cùng các Ban Chấp hành Hội Điện quang và Y học hạt nhân Việt Nam của nhiều nhiệm kỳ từ 1990 đến nay cũng như Bộ môn CĐHẢ của hai trường Đại học Y Hà Nội và ĐHYK Phạm Ngọc Thạch Tp HCM đã cố gắng củng cố sự hợp tác này. Các cá nhân được giao trách  nhiệm phụ trách việc này:Về phía Pháp, lúc đầu là GS Philippe Devred, sau đó là GS Michel Panuel. Còn về phía VN, ở miền Bắc là PGS Nguyễn Duy Huề sau đó là GS Phạm Minh Thông, ở miền Trung lúc đầu là  PGS Hoàng Minh Lợi, sau đó là PGS Lê Trọng Khoan, ở miền Nam là BS Nguyễn Qúy Khoáng.

 

VS-TS-BS Dương Quang Trung (1928-2013)GS Hoàng Kỷ (1929-2015)

VS-TS-BS Dương Quang Trung (1928-2013).  GS Hoàng Kỷ (1929-2015)

 

Chương trình, chưa có tiền lệ, bao gồm các hoạt động trải dài trên hai niên khóa đại học: 11 tháng tại thành phố Hồ Chí Minh hoặc thủ đô Hà Nội và 13 tháng tại Pháp (ở Paris hay một tỉnh khác).

A-Chương trình 11 tháng tại Việt Nam gồm 2 học phần:

        1/ Đào tạo và tuyển lựa do các GS CĐHẢ Pháp: Mỗi năm, có 3 đợt huấn luyện, mỗi đợt gồm hai GS Pháp thuộc các chuyên khoa sâu khác nhau như: CĐHẢ hệ thần kinh, hệ hô hấp, hệ tiêu hóa gan-mật, hệ tiết niệu-sinh dục, hệ cơ-xương-khớp, Nhi khoa. Hai GS giảng trong 4 tuần liên tiếp chia ra cho 2 thành phố lớn: Hà Nội và Tp Hồ Chí Minh. Các giáo sư này đều là hội viên của tổ chức GREF (Groupe des Radiologues Enseignants d’expression Francaise) và được GREF phân công qua Việt Nam.

Lễ tiễn và tặng quà cho 2 GS P.Dosseur (người đứng ngoài bìa bên phải) và D.Sirinelli (người thứ 4 tính từ bên phải) sau đợt giảng và tuyển các bác sĩ đi làm FFI (tại ĐHYK Phạm Ngọc Thạch Tp HCM năm 2001).Người thứ 3 từ bên phải là BS Nguyễn Anh Tuấn, hiện là TổngThư ký Hội CĐHẢ Tp HCM.

Sau 2 tuần lễ giảng dạy hoàn toàn bằng tiếng Pháp, không có thông dịch, các GS cho thi viết và thi vấn đáp. Các BS học viên nào có điểm cao nhất sẽ được tuyển.

Ở mỗi miền: Bắc, Trung, Nam, có khoảng 2 đến 3 bác sĩ được chọn đi FFI mỗi năm.

Năm 2004, GS J.M.Tubiana đã đến Hà Nội giảng dạy và tuyển chọn các bác sĩ trẻ Việt Nam đi làm nội trú tại Pháp.

       2/ Bồi dưỡng tiếng Pháp

      2a- do các giáo sư ngoại ngữ của Hiệp hội trường học Không biên giới của Pháp (sau này do IDECAF) phụ trách.

      2b- Thật ra, trong miền Nam, ngày từ khi các sinh viên đậu kỳ thi tuyển vào năm thứ nhất Y khoa tại Trung Tâm đào tạo CBYT (nay là ĐHYK Phạm Ngọc Thạch), các em đã được chọn học sinh ngữ Anh hay Pháp. Trường đã lập 2 phòng “lab”về sinh ngữ với đầy đủ phương tiện nghe nhìn để các em đến luyện nghe và nói khi không có tiết học Y. Trong chương trình học, các em được học tiếng Pháp hàng tuần từ năm Y1 đến Y6 và trình luận văn bằng tiếng Pháp vào cuối năm Y6.

Viện sĩ Dương Quang Trung (người đứng giữa) chụp hình kỷ niệm với các sinh viên Y6 trong ngày trình luận văn bằng tiếng Pháp tại ĐHYK Phạm ngọc Thạch

B-Chương trình 13 tháng tại Pháp cũng gồm 2 học phần:

      1/ Một tháng trong một gia đình tự nguyện người Pháp nhằm mục đích đào tạo cho các nội trú tương lai thích hợp với lối sống của người Pháp trước khi nhận nhiệm vụ trong các trung tâm Trường-Viện (CHU), thường bắt đầu vào tháng 10 hàng năm. Phụ trách việc điều phối này là Hội bạn hữu Công giáo Việt Nam- Cam Bốt- Lào (Fraternité Chrétienne avec le Viêt Nam- Cambodge- Laos) mà Chủ tịch hội của Pháp quốc là Bà Veronica Turpin (đã mất) và Chủ tịch vùng Bretagne là Ông Henri Lê Tuệ (đã mất). Nhiệm vụ của Hội này như sau:

a/ Đón đoàn FFI  VN từ phi trường Charles de Gaulle đưa về trụ sở ở Paris.

b/ Chiêu đãi bữa cơm trưa VN tại Paris.

c/ Họp mặt buổi chiều:

 

Hội bạn hữu Công giáo Việt Nam-Cam Bốt-Lào tổ chức cho các BS FFI đi thăm vùng Bretagne tại Pháp năm 2004.

Người đứng thứ 5 tính từ bên trái ở hàng đầu là BS Nguyễn Quang Trọng hiện là tổng thư ký của Hội Siêu âm Việt Nam (VSUM)

2/ 12 tháng làm nhiệm vụ nội trú, người BS học viên được đào tạo cả về lý thuyết lẫn thực hành và hoàn tất chứng chi đào tạo chuyên khoa (AFS= Attestation de formation spécialisée). Các BS FFI có lương tháng khá hậu hĩnh (nếu so sánh với lương của BS tại Việt Nam cùng thời đó). Sau vài năm trở về Việt Nam công tác, BS học viên có thể được mời qua Pháp lần 2 để hoàn tất chứng chỉ đào tạo chuyên khoa sâu (AFSA= Attestation de formation spécialisée approfondie) còn gọi là FFI cấp 2 (FFI 2e niveau) với thời gian từ 6 tháng đến 1 năm.

Vì vậy, năm thứ nhất trải qua tại thành phố Hồ Chí Minh  (gồm cả các BS từ Nha Trang đến các tỉnh ở miền Tây Nam Bộ) hoặc Hà Nội (gồm cả các BS từ Đà Nẵng ra đến các tỉnh miền Bắc) làm cho năm thứ hai tại Pháp trở nên hiệu quả hơn.

Các tân nội trú mau chóng hòa nhập vào các công tác tại các bệnh viện tại Pháp hơn những đồng nghiệp tiền nhiệm khi chưa có chương trình này.

BS Trần Vĩnh Nguyên Dung (ở giữa) làm việc tại khoa CĐHẢ của CHU Nord de Marseille do GS Michel Panuel (ở bìa bên phải) phụ trách năm 2008.

 

BS Hồ Hoàng Thảo Quyên ( hàng 1, bìa ngoài bên trái) chụp chung với toàn khoa của GS Guy Frija (hàng 1, người ngồi ngay giữa) tại Hôpital Européen Georges Pompidou (HEGP) năm 2010.

Như thế, chương trình này đã đáp ứng tốt những yêu cầu và mong muốn cải thiện chất lượng của các bác sĩ trẻ Việt Nam đã được đề ra trong nghị quyết của Đại Hội VI. Chính vì thế mà lập tức đã có những tiếng vang nhất định trong dư luận quần chúng: Những cuộc phỏng vấn về chương trình, về hoạt động cùng hình ảnh các giáo sư Pháp đang giảng dạy xuất hiện liên tục trên các trang nhất của nhiều báo chí Việt Nam ngay từ khi chương trình FFI bắt đầu. Xin đơn cử theo thứ tự thời gian:

Vậy năm 1993 được coi như bước ngoặt của sự phát triển trong việc phối hợp về Y khoa của hai nước như BS Alain Brunot đã viết trên tờ Bulletin de l’Ambassade năm 1993.

Thành công của chương trình FFI là nhờ 2 yếu tố:

-Một mặt là quan điểm ưu việt của những người đồng sáng lập: VS-TS-BS Dương Quang Trung và GS De Paillerets.

-Mặt khác là những cố gắng không mệt mỏi của những người chịu trách nhiệm cả hai phía Việt- Pháp dù đã gặp những khó khăn, cản trở nhất định trong một số năm đầu.

Năm 2013 là năm kỷ niệm 40 năm quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Pháp cũng là năm kỷ niệm 20 năm chương trình phối hợp đào tạo về Y khoa. Đại sứ Pháp Jean Noel Poirier trong trả lời phỏng vấn của Thông tấn xã Việt Nam ngày 21 tháng 7 năm 2013 đã cho biết có khoảng 2000 bác sĩ Việt Nam thuộc mọi chuyên ngành từ các trung tâm Hà Nội, Huế, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ đã được đào tạo tại Pháp và nhiều người trong số này giữ các vị trí quan trọng trong các cơ quan Y tế Việt Nam hiện nay.

 

III-KẾT QUẢ CỦA HỢP TÁC VIỆT- PHÁP

A-Danh sách các bác sĩ CĐHẢ Việt Nam tu nghiệp tại Pháp (từ 1976 đến 2010) theo chương trình FFI của GREF.

 

Ville

Etablissement

Nom et prénom

Naissance

Sexe

Poste

Durée

Année

Lieu de stage

1

Hanoi

Hôp.Bach Mai

HOANG KY

1929

M

Résident

12m

1976

Paris

2

Hanoi

Hôp. Viet Duc

VU LONG

1933

M

M.attache

8m

1987

Rouen

3

Hanoi

Hôp. Huu Nghi

HOANG DUC KIET

1937

M

M.attache

12

1988

Rouen

4

Hanoi

Hôp. Viet Duc

NGUYEN HOANG TUAN

 

M

FFI

12

1988

Rouen

5

Hanoi

Hôp. Việt Đức

HOANG XUONG

 

M

M.attache

12

1990

Rouen

6

Hanoi

Hôp. Viet Duc

PHAM MINH THONG

1959

M

FFI

12

1990

Pr Plainfossé Broussais

7

Hanoi

Hôp. Viet Duc

THANH LUONG THU HAI

 

M

FFI

6

1990

Hautefeuille

8

Hanoi

Hôp. K

DO DOAN THUAN

1957

M

FFI

8

1991

Centre Paoli Calmette Marseille

9

Hue

Fac Médecine

HOANG MINH LOI

1955

M

FFI

12

1992

Henri Mondor

10

Hanoi

Hôp. Viet Duc

NGUYEN DUY HUE

1956

M

FFI

12

1993

Strasbourg

11

Hanoi

Hôp. Viet Duc

PHAM MINH THONG

1959

M

Résident

12

1993

Strasbourg

12

Hanoi

Hôp. Viet Duc

DU DUC THIEN

1955

M

FFI

12

1994

CHU Strasbourg

13

HCMville

Hôp. Pham Ngoc Thach

LE HUU LINH

1964

M

FFI

12

1994

Chevilly-Larue

14

HCMville

Hôp. Trung Vuong

TRAN THI KIM THAN

1955

F

FFI

12

1994

CHU Nantes

15

Hanoi

Hôp. Viet Duc

BUI VAN LENH

1957

M

FFI

13

1995

Pr Lemaitre CHU de Lille

16

HCMville

Hôp. Cho ray

HUYNH DUC LONG

1955

M

FFI

13

1995

Strasbourg

17

Hue

Hôp. central

LE TRONG KHOAN

1957

M

FFI

13

1995

Pr Panuel Marseille

18

Hanoi

Hôp. Huu Nghi

NGUYEN QUOC DUNG

1961

M

FFI

18

1995

Pr Joffre/ CHU Toulouse Rangueil

19

Hue

Hôp. central

NGUYEN THI THUY HANG

1962

F

FFI

13

1995

Strasbourg

20

Hanoi

Hôp. E

NGUYEN VAN SON

1958

M

FFI

13

1995

Pr Tran Minh CHU Lyon

21

HCMville

Hôp. Nhan dan Gia Dinh

ONG KIEN HUY

1954

M

FFI

13

1995

Pr Deramond Amiens

22

HCMville

Hôp. Nhan dan Gia Dinh

PHI ICH NGHI

1954

M

FFI

12

1995

CHU de Reims

23

HCMville

Hôp. pédiatrique n°1

TRUONG HIEU NGHIA

1962

M

FFI

13

1995

Pr Rouleau/ Tours

24

HCMville

Hôp. Binh Dan

DANG DINH HOAN

1959

M

FFI

13

1996

Pr Ménanteau CHU Reims

25

Hanoi

Hôp. K

NGUYEN DANG HA

1959

M

FFI

12

1996

Nantes

26

Hanoi

Hôp. Viet Duc

NGUYEN DUY HUE

1956

M

Résident

6

1996

CentrelaRoseraie Aubervilliers

27

Haiphong

Hôp. Viet Tiep

NGUYEN QUOC HUNG

1950

M

FFI

13

1996

Pr Ledosseur CHU Rouen

28

HCMville

Hôp. Nguyen Tri Phuong

TA QUANG LUYEN

1960

M

FFI

13

1996

Pr Devred,  Marseille

29

Hanoi

Hôp. Bach mai

BUI VAN GIANG

1970

M

FFI

12

1997

Pr Regent, CHU Nancy

30

HCMville

Centre d'oncologie

LE HONG CUC

1963

F

FFI

12

1997

Pr Menanteau, CHU Reims

31

Hue

Hôp. central

NGUYEN  PHUOC BAO QUAN

1964

M

FFI

12

1997

Pr Lacour, CHU Reims

32

HCMville

Hôp. Cho ray

NGUYEN CONG MINH

1953

M

FFI

12

1997

Paris

33

Hue

Hôp. central

NGUYEN PHUOC BAO QUAN

1964

M

 

FFI 2è niv

3

1997

CH St-Philibert

34

HCMville

Hopital An Binh

NGUYEN QUY KHOANG

1949

M

Maitre de Confer.

4mx3

1997,

1998,

1999

CHU Nancy

35

Hanoi

Hôp. E

NGUYEN VAN SON

1958

M

FFI

1 an

1997

CHU de Dijon

36

HCMville

Hôp. An Binh

NGUYEN VAN THANH

1957

M

FFI

12

1997

PrBourjat, Strasbourg

37

HCMville

Centre médicale Hoa Hao

PHAM CHI TOAN

1969

M

FFI

6

1997

Paris

38

Hanoi

Hôp. Huu Nghi

PHAM DUC HIEP

1970

M

FFI

13

1997

Pr Régent CHU Nancy

39

Hue

Hôp. central

PHAN TRONG AN

1953

M

FFI

12

1997

Pr Déramond, CHU Amiens

40

Hanoi

Inst. de Pédiatrie

TRAN PHAN NINH

1971

M

FFI

12

1997

Pr Le Dosseur, CHU de Rouen

41

HCMville

Centre d'oncologie

DO BINH MINH

1962

F

FFI

12

1998

CHU Dijon

42

Hanoi

Hôp. K

DO DOAN THUAN

1957

M

FFI

3

1998

Pr Kastler, CHU Besançon

43

Hanoi

Hôp. Huu Nghi

NGUYEN HONG HOA

1964

F

FFI

12

1998

CHU Reims

44

HCMville

Hôp. An Binh

NGUYEN VAN THANH

1957

M

FFI

1 an

1998

CHU Strasbourg

45

Hanoi

Hôp. Huu Nghi

TRAN HAI DANG

1965

M

FFI

12

1998

CHU Reims

46

HCMville

Hôp. An Binh

TRAN VAN KIEN

1963

M

FFI

12

1998

Hôp. Kremlin Bicêtre

47

HCMville

Faculté médecine

VO TAN DUC

1964

M

FFI

12

1998

Marseille La Timone

48

Hanoi

Fac.  Médecine

DU DUC CHIEN

1973

M

FFI

12.5

1999

CHU Amiens-Pr. Deramond

49

HCMville

Centre d'oncologie

NGUYEN BUI HONG PHUONG

1967

F

FFI

12.5

1999

Marseille - Pr.Panuel

50

Vung Tau

Hôp.LÊ LƠI

NGUYEN HOANG BICH

1958

M

FFI

12m

1999

H. Jeanne d'Arc, Toul, Nancy

51

HCMv

Hôp Nhi Dong 1

NGUYEN HUU CHI

1965

M

FFI

12m

1999

Saint Etienne

52

HCMville

Ctr. Santé-3èArr.

NGUYEN THAI

1965

M

FFI

12.5

1999

CHU de Strasbourg-

53

Hanoi

Institut. de Pédiatrie

PHAM CHINH TRUC

1972

M

FFI

12.5

1999

Chu Rouen

54

HCMville

Hôp. Nhan dan Gia Dinh

PHI ICH NGHI

1954

M

FFI 2è niv

12

1999

Nancy

55

HCMville

Hôp. Nguyen Tri Phuong

TA QUANG LUYEN

1960

M

FFI 2è niv

6m

1999

CHU Caen

56

HCMville

Centre MEDICON

VO ANH TAI

1962

M

FFI

12.5

1999

CHU Nîmes-Pr. Lopez

57

Haiphong

Hôp. Viet Tiep

DO VAN RAN

1951

M

FFI

3m

2000

CHU rouen

58

Hanoi

Hôp. Huu Nghi

NGUYEN QUOC DUNG

1961

M

FFI 2è niv

6m

2000

APHP-Hôp. Henri Mondor

59

HCMville

Hôp. Nhan dan Gia Dinh

ONG KIEN HUY

1954

M

FFI 2è niv

6m

2000

Lyon

60

HCMville

Hôp.pédiatrique n°1

TRUONG HIEU NGHIA

1962

M

FFI 2è niv

1an

2000

Marseille

61

Hanoi

Fac.  Médecine

PHAM HONG DUC

1972

M

FFI

12,5m

2001

CHU de Reims

62

Hanoi

Hôp. Bach Mai

PHAM MINH THONG

1959

M

Chef

clinique

4 m

2001

CHU d'Amiens

63

Hanoi

Hôp. Bach mai

BUI VAN GIANG

1970

M

FFI

1 an

2002

CHU  Toulouse

64

HCMville

Centre d'Urgences

DINH MINH TRONG NGHIA

1962

M

FFI

12,5m

2002

Paris -Hôp. de la Conception

65

Da nang

Hôp. Général

HO XUAN TUAN

1969

M

FFI

12.5

2002

CHU de Nîmes

66

HCMville

Centre d'oncologie

LE HONG CUC

1963

F

FFI

12

2002

PrAlain Roche-Institut Gustave Roussy

67

Hanoi

Fac.  Médecine

LE THANH DUNG

1973

M

FFI

12,5m

2002

CHU d'Amiens

68

HCMville

Hôp. pédiatrique n°1

NGUYEN ANH TUAN

1973

M

FFI

12,5m

2002

Hôpitaux de Tours

69

Da nang

Hôp. C

PHAN QUOC VAN

1964

M

FFI

12.5

2002

CHU de Caen

70

HCMville

Hôp. Nhan dan Gia Dinh

PHI ICH NGHI

1954

M

Resident

12

2002

Caen

71

Hanoi

HôpViet-Cuba

TRAN HAI DANG

1956

M

FFI

12 m

2002

CHU Montpellier

72

HCMville

Fac médecine

HO HOANG PHUONG

1977

M

FFI

6m

2003

LaTimone-Marseille

73

Hue

Hôp central

NGUYEN CONG QUYNH

 

M

FFI

12.5

2003

CHU de Rennes

74

Hanoi

Fac.  Médecine

NGUYEN DUY HUE

1956

M

Résident

3m

2003

CHU de Nancy

75

HCMville

Hôp. Nhan dan Gia Dinh

ONG KIEN HUY

1954

M

Attaché associé

13

2003

 CHU Amiens

76

Hanoi

Hôp. Huu Nghi

PHAM DUC HIEP

1970

M

FFI

6m

2003

CHU de Nancy

77

HCMville

Hôpital An Binh

TRAN THU PHUONG

1968

F

FFI

6m

2003

Hôp.Beaujon-Paris

78

Hue

Hôp central

VO TRONG HAO

 

M

FFI

12.5

2003

Hôp. Avicenne

79

Hanoi

Hôpital Viet Duc

BUI QUANG HUYNH

1975

M

FFI

12.5

2004

Hôpitaux de Toulouse

80

Hue

Fac Médecine

HOANG MINH LOI

1955

M

Résident

6

2004

CHU de Caen

81

Hanoi

Faculté de Méd

LE TUAN LINH

1977

M

FFI

12.5

2004

CHRU de Lille

82

Hanoi

Hôpital Viet Duc

NGUYEN DINH HUONG

1976

M

FFI

12.5

2004

CHU de Nîmes

83

HCMville

Hôpital An Binh

NGUYEN QUANG TRONG

1964

M

FFI

12.5

2004

CHU de Rennes

84

Hanoi

Hôpital

Viet Duc

PHAM HUU KHUYEN

1976

M

FFI

12.5

2004

CHU de Rennes

85

HCMville

Hôpital An Binh

TRAN VAN KIEN

1963

M

FFI

6

2004

Hôpital St-Antoine

86

HCMville

Faculté médecine

VO TAN DUC

1964

M

FFI

12

2004

CHUClermont-Ferrand

87

HCMville

Hôpital 115

VO THI MINH NGUYET

1977

M

FFI

12.5

2004

CHU de Reims

88

Hanoi

Faculté de Méd

VU DANG LUU

1976

M

FFI

12.5

2004

Hôpitaux de Toulouse

89

HCMville

Fac médecine

HO HOANG PHUONG

1977

M

FFI

12.5

2005

Hôp. Saint Antoine

90

HCMville

Hôpital d'Oncologie HCMville

NGUYEN BUI HONG PHUONG

1967

F

FFI

6 m

2005

Hôpital Beaujon

91

Hue

Hôpital central    

NGUYEN CAO THUY TRANG

1971

F

FFI

12.5

2005

Marseille

92

Hanoi

Hôpital Viet Duc

NGUYEN DINH MINH

1975

M

FFI

12.5

2005

CHU de Rennes

93

HCMville

Ctr santé

 Arrondiss. 3

NGUYEN THAI

1965

M

FFI

6 m

2005

CHU de Bordeaux

94

Hanoi

Fac.  Médecine

NGUYEN THE HUNG

1977

M

FFI

12.5

2005

CHRU de Lille

95

Hanoi

Hôp Viet Duc

NGUYEN TRONG SON

1976

M

FFI

12.5

2005

CHU de Nîmes

96

HCMville

Hôp. Nhan dan Gia Dinh

PHI ICH NGHI

1954

M

Résident

12

2005

CHU Nancy

97

HCMv

Fac. médecine - HCMV

DANG NGUYEN TRUNG AN

1980

M

FFI

12 m

2008

Clermont

98

Hanoi

Hôp Saint Paul

DINH TRUNG THANH

1980

M

FFI

12

2008

CH de Saint-Brieuc

99

Haiphong

Hôp Viet Tiep HAI PHONG

HOANG DUC HA

1978

M

FFI

12 m

2008

Marseille

100

Hanoi

Fac. Médecine-HUE

HOANG THI NGOC HA

1978

F

FFI

12 m

2008

Marseille

101

Hanoi

Hôp Bach Mai HANOI

LE VAN KHANG

1978

M

FFI

12 m

2008

CHRU de Lille

102

Hanoi

Fac. Médecine HANOI

NGO LE LAM

1979

M

FFI

12 m

2008

Nîmes

103

HCMville

Hôpital Nhi Dong 1

NGUYEN ANH TUAN

1973

 

FFI

6 m

2008

CHU de Nancy

104

HCMville

Hôp. pédiatrique n°1

NGUYEN ANH TUAN

1973

M

FFI

12,5m

2008

CHU de Nancy

105

HCMv

Hôp Nhi Dong 1

NGUYEN HUU CHI

1965

M

Attaché associé

12m

2008

Marseille

106

Hanoi

Hôp. Bach Mai

NGUYEN XUAN HIEN

1969

M

FFI

12 mois

2008

CHU de Lille

107

Hanoi

Hôp. Bach Mai

PHAM HONG DUC

1972

 

FFI

6 m

2008

CHU de Reims

108

HCMville

    CUF HCMV

TRAN VINH NGUYEN DUNG

1974

F

FFI

12 m

2008

Hôpital Nordde Marseille

109

Hai Phong

Hôpital Viet Tiep HAI PHONG

HOANG DINH HANH

1982

M

FFI

12,5 m

2009

CHU Marseille

110

HCMv

Fac med HCMv

LAM XUAN NHA

1982

F

FFI

12,5 m

2009

Nimes

111

HUE

Fac méd HUE

NGUYEN HUU THANH

1982

M

FFI

12,5 m

2009

Lille

112

Hanoi

Hôp Bach Mai

NGUYEN NGOC TRANG

1981

M

FFI

12,5 m

2009

Clermont Ferrand

113

Hanoi

Hôp bach Mai

TRAN ANH TUAN

1979

M

FFI

6m

2009

CHU de Reims

114

HCMville

Fac med HCM ville

HO HOANG THAO QUYEN

1979

F

FFI 2e niveau

6mx2

2009

Hôp.St Etienne et  HEGP Paris

 

Trong danh sách trên đây do chị Mai Anh, cán bộ chuyên trách hợp tác Y tế và phát triển xã hội tại Đại sứ quán Pháp ở Hà Nội cung cấp (mà tôi đã chỉnh sửa và xếp gọn lại sau khi đã hội ý với một số Thầy và đồng nghiệp) chúng ta thấy số lượt người đi tu nghiệp là 114 nhưng số bác sĩ thật sự chỉ là 94 người (vì có 20 người tu nghiệp từ 2 đến 4 lần). Ngoài ra, các Thầy lớn như GS Hoàng Kỷ, GS Vũ Long, GS Hoàng Đức Kiệt đã tham gia chương trình hợp tác Việt Pháp này rất sớm (1976-1988) với cương vị thường trú (résident) hoặc “médecin attaché” để trao đổi các kinh nghiệm và thu thập thêm các kỹ thuật mới. Sau này, GS Vũ Long và GS Hoàng Đức Kiệt đã được Hội GREF bầu làm Phó Chủ tịch. Từ 1993 đến 2010, chương trình FFI đã được triển khai với 2 trình độ như chúng tôi đã trình bày ở trong phần II với 2 cấp  : FFI cấp 1 (AFS) và FFI cấp 2 (AFSA) thường cách nhau một vài năm. Sau đó, có BS đã được mời đi thêm lần 3 hay lần 4 với tư cách “Attaché associé” hoặc “Chef clinique”. Có 3 BS được phong “Professeur associé” là PGS Nguyễn Duy Huề, PGS Hoàng Minh Lợi và BS Phí Ích Nghị. Có 1 BS được phong “Maitre de Conférences associé” là BS Nguyễn Qúy Khoáng.

BS Phí Ích Nghị trong ngày được phong “Professeur associé” tại CHU Nancy năm 2005

BS Nguyễn Qúy Khoáng được GS Jacques Roland, hiệu trưởng ĐHYK Nancy kiêm Chủ tịch các khoa trưởng các đại học Y khoa Pháp (Président des doyens des facultés de Médecine de France) mời làm “Maitre de conférences associé” các năm 1997, 1998, 1999.

B- Danh sách các bác sĩ CĐHẢ Việt Nam tu nghiệp tại Pháp (từ 2011 đến 2019)   theo 2 dạng DFMS và DFMSA

 

Nom et Prénom

Sexe

Naissance

Ville

Etablissement d'origine

Affectation

Année

1

DAM THUY Trang

F

1985

Hanoi

Faculté de Médecine

Lille

2011-2012

2

NGUYEN Thi Thuy Trang

F

1984

Hue

Faculté de Med et Phar.

Lyon

2011-2002

3

CHAU THI HIEN TRANG

F

1986

Hue

Faculté de Médecine

Amiens

2012-2013

4

DUONG THI PHUONG CHI

F

1983

Hue

Faculté de Médecine

Lille

2012-2013

5

NGUYEN DUY HUNG

M

1984

Hanoi

Faculté de Médecine

Lille

2012-2013

6

NGUYEN THI NHU NGUYEN

F

1987

HCMV

Faculté de Méd et Phar.

Clermont Ferrand

2012-2013

7

NGUYEN THI MINH TRANG

F

1987

HCMV

Faculté de Méd et Phar.

Clermont Ferrand

2012-2013

8

NGUYEN THAI BINH

M

1983

Hanoi

Hôpital de la faculté

Paris-P et M Curie

2012-2013

9

PHAN THI PHUONG DUNG

F

1982

Hue

Hôpital central

Clermont Ferrand

2012-2013

10

NGUYEN THI THANH HUONG

F

1982

Hanoi

Hôpital de Pédiatrie

Angers

2012-2013

11

LE NGUYET MINH

 F

1985

Hanoi

Hanoi, hop Bach Mai

Clermont Ferrand

2014-2015

12

NGUYEN NGOC CUONG

 M

1983

Hanoi

Hanoi, hop univ fac med

Strasbourg

2014-2015

13

NGUYEN QUYNH GIANG

 F

1988

Hanoi

Université de médecine

Aix Marseille

2014-2015

14

PHAM THI MINH TAM

 F

1986

Haiphong

Haiphong, Univ Med

Paris - P et M Curie

2014-2015

15

VU THI HAU

 F

1987

Hanoi

Hop universitaire UMH

Clermont Ferrand

2014-2015

16

NGUYEN NGOC TRANG

 M

1981

Hanoi

 Hôpital Bach Mai

Rouen

2015-2016

17

VUONG THU HA

 F

1088

Hanoi

Université de Médecine

Paris - P et M Curie

2015-2016

18

NGO MINH TRI

 M

1989

Hue

Faculté de Méd et Phar.

Aix - Marseille

2015-2016

19

DO VIET ANH

 F

1988

Hanoi

 Hôpital Viet-Duc

Clermont Ferrand

2016-2017

20

CHAU THI HIEN TRANG

 F

1986

Hue

Faculté de Méd et Phar.

Lyon

2016-2017

21

NGUYEN THANH VAN

 F

1988

Hanoi

 Hôpital Viet-Duc

Clermont Ferrand

2017-2018

22

NGUYEN HUU AN

 M

1990

Hanoi

Hôpital Bach Mai

Reims

2018-2019

23

DO HUY HOANG

 M

1990

Hanoi

Hôpital Bach Mai

Paris Sorbonne

2018-2019

24

PHAM CHU HOANG

 M

1988

Hanoi

Hôpital universitaireUMH

Rouen

2018-2019

25

NGO DAC HONG AN

 M

1991

Hue

Hôpital universitaire

Clermont Ferrand

2018-2019

26

HOANG THI PHUONG THAO

 F

1991

Hue

Faculté de Méd et Phar.

Clermont Ferrand

2018-2019

27

PHAN NHAT ANH

 M

1985

Hanoi

Hôpital Viet-Duc

Clermont Ferrand

2018-2019

28

TRINH CONG THAO

 M

1992

Hue

Faculté de Méd et Phar.

Strasbourg

2018-2019

 

Kể từ năm 2010,  vì sự phức tạp và tốn kém trong việc tuyển các ứng viên FFI  như trước đây, chương trình xét tuyển bác sĩ đi FFI tại Pháp thay đổi hình thức tuyển chọn và đổi tên thành chương trình DFMS/ DFMSA (Diplôme de formation médicale spécialisée/Diplôme de formation médicale spécialisée approfondie). Việc xét tuyển  thực hiện thông qua hồ sơ ứng viên và chứng chỉ tiếng Pháp DELF B2. Đây là một chương trình quốc gia của Pháp dành cho tất cả các bác sĩ nước ngoài. Trường đại học Y Strasbourg được giao nhiệm vụ tiếp nhận hồ sơ ứng viên do các sứ quán Pháp và ứng viên gửi về. Họ không nhất thiết phải học DIU (Diplôme inter-universitaire) về CĐHẢ mới được đăng ký xét tuyển. Tuy nhiên DIU về CĐHẢ giữa Pháp và Việt Nam giúp cho các giáo sư Pháp có thể xác định được các ứng viên tiềm năng cho chương trình DFMS/ DFMSA .

Cụ thể là:

      1/ Chương trình xét tuyển các bác sẽ bắt đầu vào khoảng tháng 10 năm trước và hạn nộp hồ sơ cuối cùng là ngày 15 tháng 1 sang năm.

Ví dụ: chương trình DFMS/DFMSA năm học 2019-2020 bắt đầu nhận hồ sơ từ tháng 10/2018 và hạn cuối là 15/1/2019. Bộ hồ số 1 được đăng trên website của trường Đại học Strasbourg.

      2/ Chương trình dành cho hai đối tượng:

DFMS dành cho các ứng viên đang theo học một khóa sau đại học (nội trú, cao học, chuyên khoa) và cho đến ngày 1 tháng 11 sang năm, các ứng viên phải còn ít nhất hai kỳ học lâm sàng (semestre hospitalier)  tức là 1 năm học trọn vẹn từ thời điểm đó trở về sau. Do đó, các ứng viên đang theo học các khóa 2 năm phải chú ý đăng ký vào đầu năm thứ nhất để đến thời điểm 1 tháng 11 sang năm vẫn còn trọn vẹn 1 năm học theo yêu cầu.

DFMSA dành cho các ứng viên đã có chứng chỉ hành nghề y tại Việt Nam của chuyên ngành mình xin theo học bên Pháp.

     3/ Các ứng viên sẽ được Đại học Strasbourg thông báo trực tiếp kết quả xét tuyển hồ sơ số 1, sau đó hướng dẫn làm bộ hồ sơ số 2. Bồ hồ sơ số 2 nhằm đăng ký vào các trường Y phải gởi về đại học Strasbourg trước ngày 15  tháng 4 trong năm. Kết quả tuyển chọn chính thức sẽ được công bố vào tháng 7. Các bác sĩ được tuyển chọn sẽ sang Pháp vào ngày 1 tháng 11 và bắt đầu làm việc như bác sĩ nội trú từ ngày 5 tháng 11.

Vậy là theo diện này, đã có 28  bác sĩ Việt Nam được tu nghiệp tại Pháp từ năm 2011 đến  năm 2019.

IV- CÁC CHƯƠNG TRÌNH HỢP TÁC VIỆT-PHÁP KHÁC

A- Quan hệ với đồng nghiệp CĐHẢ Pháp qua quen biết cá nhân.

Quan hệ ở ngoài Bắc với Pháp trong ngành CĐHẢ bắt đầu chậm hơn Ngoại khoa 5 năm. Đây là do quan hệ của GS Tôn thất Tùng với BS Krivine ( Bệnh viện Eau Bonne). Trong một lần đến thăm Hà Nội năm 1987, BS Krivine có giới thiệu GS Vũ Long với GS  Benozio ở Rouen nên GS Vũ Long đã được mời sang làm “médecin attaché” ở bệnh viện Charles Nicolle, chỗ GS Benozio phụ trách, Hết thời gian 8 tháng, GS Vũ Long đã đề nghị với GS Benozio mời tiếp GS Hoàng Đức Kiệt và BS Hoàng Xương.

B-Dự án Hợp tác Pháp-Việt Ngoại Thần kinh và Bác sĩ Hà Thị Thanh Tuyền

Năm 1990, với sự giúp đỡ của Pháp,VS Dương Quang Trung, Giám đốc Sở Y tế lúc đó. dự định thành lập viện Hệ thần kinh (Institut du Système Nerveux) tại BV Nhân Dân 115 Tp HCM nhằm phát triển ngành Ngoại Thần kinh (Ngoại Thần Kinh – Gây mê Thần Kinh – Hồi sức Thần kinh – Hình ảnh học Thần kinh) cho miền Nam Việt Nam vì đến thời điểm đó, Ngoại Thần kinh chỉ có ở BV Chợ Rẫy). Phụ trách phía Pháp là GS Fx Roux (Neurochirurgien, CHU Sainte-Anne, Paris), kế tiếp duy trì và phát triển dự án là GS Francoise Lapierre (Neurochirurgien, CHU Poitiers).

Phụ trách phía Việt Nam là BS Phùng Văn Đức (Trưởng khoa Ngoại Thần kinh  BV Chợ Rẫy), BS Lê Điền Nhi ( Phó Giám Đốc BV 115 kiêm Trưởng Khoa Ngoại Thần kinh BV 115), PGS-TS Võ Tấn Sơn, nguyên Hiệu trưởng ĐHYD cũng có thời gian tham gia dự án này (BS Tấn Sơn đã làm FFI Ngoại Thần kinh tại BV Poitiers với GS Lapierre).

Dự án này bắt đầu tìm kiếm nhân lực để đào tạo từ những năm 1989 – 1990, BS Hà thị Thanh Tuyền được các thầy giới thiệu đi làm FFI do sự đồng ý tiếp nhận trực tiếp từ CHU Sainte-Anne cũng như CHU Poitiers (không theo chương trình chọn FFI của GREF).

C- Chương trình giảng dạy tự nguyện của GS Jacques Clarisse.

Ngoài việc hợp tác với GREF để qua Việt Nam giảng dạy và tuyển các bác sĩ đi làm nội trú tại Pháp, GS Jacques Clarisse, nguyên trưởng khoa CĐHẢ của CHU Lille đã tổ chức đào tạo liên tục về CĐHẢ Thần kinh cho các bác sĩ Việt Nam ở Hà Nội, Huế và Tp HCM. Việc truyền bá kiến thức này đã kéo dài hơn 20 năm với kinh phí do ông đã bỏ ra, từ việc đi lại, ăn ở, in ấn tài liệu cũng như sách (được PGS-TS Nguyễn Thi Hùng, BS Phí Ích Nghị cùng cộng sự dịch). Chính vì thế mà ngày 1 tháng 12 năm 2018 vừa qua, ông đã được vinh danh tại ĐHYK Phạm Ngọc Thạch do Ban giám hiệu tổ chức với sự chứng kiến của Tổng lãnh sự Pháp tại thành phố Hồ Chí Minh.

Hình trái: GS J.Clarisse (người thứ 2 tính từ bên trái),Tổng lãnh sự Pháp (người thứ 2 tính từ bên phải), PGS-TS Nguyễn Thi Hùng (ở giữa).

Hình phải: GS J.Clarisse cùng BS Hà Thị Thanh Tuyền, chuyên gia CĐHẢ Thần kinh.

D-Đào tạo Y khoa liên tục

Chương trình FFI đã giúp nâng cao trình độ của một số bác sĩ CĐHẢ biết tiếng Pháp còn các bác sĩ không rành tiếng Pháp, không tham gia được. Chính vì vậy mà tổ chức GREF đã kết hợp với Bộ môn chẩn đoán hình ảnh của Đại học Y Hà Nội và ĐHYK Phạm Ngọc Thạch mở các lớp đào tạo Y Khoa liên tục (EMC= Éducation médicale continue) về CĐHẢ do các GS Pháp giảng có kèm thông dịch viên. Nhờ đó, số bác sĩ CĐHẢ tham gia đông hơn, mỗi lớp từ 50 đến 100 người. Mỗi đợt kéo dài từ 2 đến 3 ngày, có cấp giấy chứng nhận cuối khóa.

E- Các ân nhân thầm lặng

      Chúng ta không quên cảm tạ các bác sĩ từ Pháp đã thầm lặng qua Việt Nam để giúp cho ngành CĐHẢ những ngày còn non nớt:

1/ Về Siêu âm chẩn đoán, phải kể đến nhóm các bác sĩ thành phố Grenoble như BS Pierre Gilg và BS Gilles Blache về  Siêu âm Sản phụ khoa, BS Marc Althuser về Siêu âm Tim mạch từ năm 1986 đến 1990.

BS PIERRE GILG (người thứ 5 tính từ bên phải) cùng VS DƯƠNG Q.TRUNG (đứng bên trái BS P.GILG), và BS PT.HẢI (đứng ngoài cùng bên trái)

Hình chụp tại cửa chính của TTCĐYK Medic năm 1989.

Từ trái qua phải: BS PT.HẢI, BS M.ALTHUSER, BS G.BLACHE, BS NQ.KHOÁNG.

2/ Về Cắt lớp vi tính, có BS Chantal Rambert từ Paris qua dạy tại Trung tâm đào tạo CBYT năm 1990 khi bệnh viện 115 mới có máy CT đầu tiên.

3/ Về X Quang, CT và siêu âm, chúng ta không thể nào quên một đàn anh thật dễ thương, BS Vương Thiên Lộc. Ông đã giúp đỡ Việt Nam nhiều năm từ ngay trước năm 1975 . Sau đó, ông đã tặng nhiều máy X Quang hiệu CGR cho các bệnh viện cũng như đưa máy siêu âm Ausonic vào thành phố Hồ Chí Minh. Ông cũng đã tháp tùng các giáo sư Pháp qua Việt Nam dự các Hội nghị Việt Pháp về CĐHẢ.

BS VT Lộc và BS PT Hải năm 1994.                       Máy Siêu âm Ausonic do BS Lộc tặng

BS VT Lộc và BS PT Hải (người thứ 3 và thứ 4  ở hàng đầu)

chụp hình kỷ niệm với  các GS Việt Nam và Pháp đến thăm TTCĐYK Medic.

V- KẾT LUẬN

Nhờ chương trình hợp tác Việt Pháp về Y khoa  mà trình độ các bác sĩ CĐHẢ Việt Nam tu nghiệp tại Pháp đã được nâng cao hẳn lên. Giờ đây nhiều bác sĩ đã trở thành giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ… và đang giữ nhiều chức vụ quan trọng trong các bộ môn, trong các hội trên toàn quốc. Cũng nhờ thế mà các sinh viên, các bác sĩ đàn em đã được đào tạo bài bản và hiệu quả. Chương trình FFI được thay thế bằng DFMS, DFMSA vẫn tạo cơ hội học tập tại Pháp cho các bác sĩ có bằng DELF B2 tiếng Pháp và nộp hồ sơ đúng hạn qua ĐSQ Pháp hoặc qua trang web.

Hiện nay, Hội ĐQ-YHHN Việt Nam, Hội CĐHẢ Tp HCM mở rộng, Hội Siêu âm Việt Nam (VSUM) phát triển rất mạnh và đã được các hội quốc tế công nhận, bằng chứng là ngày 12/01/2019 vừa qua, WFUMB (Hội Siêu âm thế giới) đã công nhận VSUM cũng như hỗ trợ đào tạo trong tương lai cho các bác sĩ Siêu âm Việt Nam..

Chúng tôi xin cảm ơn tổ chức GREF, các giáo sư và giảng viên Pháp  đã giúp đào tạo các bác sĩ Việt Nam. Chắc chắn, chúng tôi cũng không quên cảm ơn chính phủ Pháp, đặc biệt là Đại Sứ quán Pháp tại Hà Nội và Lãnh Sự quán Pháp tại Tp. HCM đã tạo mọi thuận lợi cho các bác sĩ Việt Nam trong việc du học tại Pháp.

Để kết thúc bài nay, tôi xin mượn lời kết của GS-BS Trần Đông A trong bài viết để tưởng niệm VS-TS-BS Dương Quang Trung:

“Tiếc rằng hai người đồng sáng lập chương trình FFI là VS-TS-BS Dương Quang Trung và GS Francois De Paillerets đều lần lượt đã ra đi trong tháng 6 năm 2013, chỉ cách nhau 3 tuần. Tuy nhiên, chúng tôi tin rằng dù đã ra đi về cõi Vĩnh Hằng, hai đồng sáng lập viên chắc chắn rất hài lòng vì thấy được chương trình FFI đã góp phần nâng cao trình độ cho nền Y tế Việt Nam mà mục đích tối hậu là phục vụ cho việc săn sóc sức khỏe nhân dân Việt Nam tại mọi miền Đất nước”.

 

Ghi chú: Xin cảm ơn

- Qúy GS Hoàng Đức Kiệt, GS Vũ Long, GS Phạm Minh Thông, PGS Nguyễn Duy Huề, PGS Hoàng Minh Lợi, TS Bùi văn Giang, TS Võ Tấn Đức, BS Phan Thanh Hải, BS Phí ích Nghị, BS Ông Kiến Huy, BS Nguyễn Phước Bảo Quân, BS Nguyễn Quang Trọng, BS Hà Thị Thanh Tuyền, BS Hồ Xuân Tuấn, BS Nguyễn Anh Tuấn, BS Nguyễn Hữu Chí, BS Trần Vĩnh Nguyên Dung, BS Hồ Hoàng Thảo Quyên, BS Hồ Hoàng Phương, BS Lê Hồng Cúc, BS Huỳnh Trường Xuân An, BS Nguyễn Thế Hiển.

 -Qúy chị Trần Mai Anh, Đỗ thị Thu Linh.

 

đã cung cấp cho chúng tôi những thông tin và hình ảnh .Tuy nhiên, vì phạm vi hạn chế của bài soạn này, chúng tôi chỉ chọn lọc một số hình thật ý nghĩa và rõ ràng mà thôi. Mong quý vị thông cảm.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1-VS-TS-BS Dương Quang Trung, người đồng sáng lập chương trình “làm nhiệm vụ nội trú FFI” với Cộng Hòa Pháp. (Bài viết của GS-BS Trần Đông A và PGS-TS-BS Trần thị Mộng Hiệp) trang 127-131 trong quyển: “Thầy thuốc nhân dân, VS-TS-BS Dương Quang Trung, nhân tâm và Y nghiệp” xuất bản năm 2014.

2- Lịch sử Hội ĐQ và YHHN trong Hội nghị ĐQ-YHHN toàn quốc lần thứ XX tại Hà Nội ngày 19 và 20 tháng 8 năm 2018, (bài báo cáo của GS-TS Phạm Minh Thông).

3- Liste des FFI et des DFMS/DFMSA  de l’Ambassade de France à Hanoi. (Chị Trần Mai Anh của Đại Sứ Quán Pháp cung cấp).

4- Báo cáo 20 năm chương trình FFI/DFMS/DFMSA. (Chị Đỗ thị Thu Linh, Phòng Quan hệ quốc tế ĐHYK Hà Nội cung cấp).

5- Dự án Hợp tác Pháp-Việt Ngoại Thần kinh năm 1990 do Bác sĩ Hà Thị Thanh Tuyền kể lại.

 

(*) Nguyên Chủ tịch Hội CĐHẢ Tp Hồ Chí Minh.

     Nguyên Chủ nhiệm Bộ Môn CĐHẢ Đại học Y Phạm Ngọc Thạch, Tp HCM.

     Nguyên Giảng sư (Maitre de conférences) Đại học Y khoa Nancy, Pháp.

Download